Yabancılık Unsuru Nedir?

Yabancılık unsuru, bir hukuki iş, eylem, işlem veya uyuşmazlığın birden fazla hukuk sistemiyle ilgili veya ilişkili olması halini ifade eder. Bu unsur, bir hukuki meselenin iç hukuk sınırlarını aşarak Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) alanına girmesi için temel bir ön şarttır. Eğer bir hukuki ilişkide herhangi bir yabancılık unsuru bulunmuyorsa, uyuşmazlık doğrudan o devletin iç hukuk kurallarına göre çözülür.

1.  Yabancılık Unsurunun Ortaya Çıkış Biçimleri

Yabancılık unsuru genel olarak üç ana grupta toplanmaktadır:

• Kişi Bakımından: Taraflardan en az birinin yabancı ülke vatandaşı olması, yabancı bir ülkede ikamet etmesi veya mutat meskeninin (hayat ilişkilerinin merkezi olan yer) yurt dışında bulunmasıdır.

• Yer Bakımından: Hukuki işlemin gerçekleştiği, tamamlandığı veya sonuç doğurduğu yerin yabancı bir ülke olmasıdır. Sözleşmelerde imza yeri veya ifa yerinin (borcun yerine getirileceği yer) yurt dışında olması bu kapsamda değerlendirilir.

• Konu Bakımından: Uyuşmazlık konusunun yurt dışında bulunmasıdır. Örneğin, bir mülkiyet davasında söz konusu taşınmazın başka bir devletin topraklarında yer alması yer bakımından yabancılık unsuru oluşturur.

2. Sübjektif ve Objektif Yabancılık Unsuru

Bazı hukukçular, bir sözleşmede taraflar arasında vatandaşlık veya ifa yeri gibi objektif bir bağ olmasa bile, tarafların sözleşmeye uygulanacak hukuk olarak yabancı bir hukuku seçmelerinin o ilişkiye “sübjektif yabancılık unsuru” kattığını savunmaktadır. Bu görüşe göre, sırf tarafların iradesiyle bir ilişki milletlerarası nitelik kazanabilir. Ancak bu durum doktrinde tartışmalı olup, bazı görüşler sadece iradeyle yabancılık unsuru yaratılamayacağını ileri sürmektedir.

3. Kanunlar İhtilafı ve Genel İlkelerle İlişkisi

Yabancılık unsuru tespit edildikten sonra, hangi devletin hukukunun uygulanacağını belirleyen kanunlar ihtilafı kuralları devreye girer. Bu süreçte şu genel ilkeler ve menfaatler gözetilir:

Taraf Menfaati: Özellikle aile ve şahsın hukuku gibi kişiye sıkı sıkıya bağlı konularda, tarafların en iyi bildikleri ve kendilerine uygulanmasını bekledikleri milli hukuklarını (vatandaşlık bağı) esas alınması esastır.

İşlem Menfaati: Hukuki işlemlerin hızlı ve güvenli şekilde yapılması hedeflenir. İşlemin yapıldığı yer hukukuna (LRA – Locus Regit Actum) uygulaması, işlemin geçerli sayılmasını kolaylaştırır.

Dış Karar Uyumu: Yabancılık unsuru içeren bir davanın farklı ülkelerde açılması durumunda benzer sonuçlara ulaşılması (milletlerarası karar ahengi) amaçlanır.

4. Milletlerarası Usul Hukuku Bakımından Önemi

Yabancılık unsuru, sadece uygulanacak maddi hukuku değil, yargılama usulünü de etkiler:

• Milletlerarası Yetki: Türk mahkemelerinin davaya bakmaya yetkili olup olmadığı yabancılık unsuru üzerinden belirlenir.
• Teminat (Cautio Judicatum Solvi): Türk mahkemelerinde dava açan yabancıların veya Türkiye’de mutat meskeni olmayan Türk vatandaşlarının, yargılama giderleri için teminat yatırması kuralı yabancılık esasına dayanır.
• Tanıma ve Tenfiz: Yabancı mahkemelerde alınan kararların Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için yabancılık unsuru taşıyan bu kararların tanınması veya tenfizi şarttır.

Özetle; yabancılık unsuru, yerel hukukun güvenli limanından çıkıp, birden fazla hukuk sisteminin yarıştığı açık denizlere açılan bir geminin pasaportu gibidir; bu pasaportun varlığı, geminin hangi kurallara göre seyredeceğini (kanunlar ihtilafı) ve hangi limanlara demirleyebileceğini (yetki/tenfiz) tayin eder.

Uzman avukat ekibimiz sayesinde milletlerarası ihtilaflarınızda sizlere daima destek olmak adına buradayız. Siz de karşı karşıya kaldığınız durumlarda hukuki danışmanlık almak için bu linke tıklayarak bizlerele iletişime geçebilirsiniz.